بسم الله الرحمن الرحیم

درک انسان از خود و جايگاه و مختصات خود در جهان و اينکه بتواند در زمانهايي به اين موضوع بينديشد، نشانگر بلوغ و حرکت او بسوي کمال است. به تعبيري ديگر انسانهايي با اين نوع از تفکر کمي فراتر از زندگي مادي و اقتضائات آن را توانسته اند بينند يا حداقل سرکي بکشند و جستجويي کنند.

در قرآن اشارات فراوان به انديشه انسان در خلقت خود و جهان شده است. از جمله در اين آيه:

وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِّلْمُوقِنِينَ وَفِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ ﴿ذاريات:۲۰و21﴾

و روى زمين براى اهل يقين نشانه‏هايى [متقاعدكننده] است و در خود شما پس مگر نمى‏بينيد؟

هويت انسان دين باور با مفاهيم و مناسکي در هم تنيده است. بگونه اي که جدا شدن از آنها اين هويت را يه مخاطره مي اندازد. از سويي انساني که بندگي خداوند را سرلوحه اعمال خود قرار مي دهد مراقب است اين هويت به خطر نيفتد. شايد ناب ترين حاصل درک (پيامبر درون) و يا پيام دريافتي از وحي (پيامبر بيرون) در نظام فکري بشر در طول عمر خود اين باشد که کدام يک از اين مفاهيم و مناسک کليدي و هم ارز بندگي انسان است؟    

ثروت قارون در زبان فارسي مثل شده است. دليل آنهم شايد رواج مفاهيم قرآن در ميان ما فارسي زبانان است.

در قرآن کريم آمده است که کليدهاي گنجينه هاي قارون را افراد زورمند جابجا مي کردند.

داستان همراهي حضرت موسي با حضرت خضر عليهم السلام از داستانهاي معروف قرآن است. در اين داستان موسي پس از جستجوي فراوان خضر را مي يابد و مدتي در همراهي او ناظر کارهاي غريب اوست.

بيان روان و دلپذير در ترجمه آيات فن يا تکنيکي مستقل از درک و فهم آيات و نعمتي خدادادي است. حتي ممکن است شخصي در موضع بيان مهارتي داشته باشد که اگر دست به قلم ببرد آن اثر و جذابيت را نداشته باشد.

مرحوم کرباسچيان معروف به "آقاي علامه" از مؤسسين مدرسه علوي بهمراه مرحوم روزبه است که امسال دوره پنجاه و دو آن مدرسه پا به دانشگاه مي­گذارد. ايشان حدود ۵ سال پيش به رحمت خدا رفتند و آثار صوتی دارند که اکثراً خطاب به معلمين ايراد شده است. 

ايشان در ترجمه آيه "وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ" بياني بسيار شيرين دارد.

در داستان موسي که از داستانهاي زيبا و پند آموز قرآن است آمده است که فرعون با تحقير قوم خود و به اطاعت بي­چون و چرا کشيدن آنان، تسلط خود را بر آنان حفظ کرده بود، "فاستخف قومه فاطاعوه".

حال تأييد اين بيان قرآن را که کتابي استوار است، در آيات ديگر مي توان يافت. در آيات بعدي ذکر از ظهور معجزه موسي و زدودن پرده سحر از طنابها و چوبهاي ساحران با قدرت نمايي عصاي بشکل اژدها درآمده رفته ­است.

صبحها در مسير دانشگاه معمولاَ به تفسير آيت الله جوادي آملي گوش مي­دهم. نکته بيني ايشان در بيان ظرايف و دقايق مثال زدني است و فکر انسان را مي­نوازد.

در موضوع رويارويي حضرت موسي عليه­السلام با ساحران ايشان در ترجمه "الق ما في يمينک تلقف ما صنعوا" مي فرمايد عصاي موسي که پس از افکندن بصورت اژدها درآمد، آن طنابها و چوبها را نخورد.

گاهي انسان تصور مي کند به دريافتي در موضوعي رسيده است که آن دريافت نو و تابحال بذهن کسي خطور نکرده است. در اغلب موارد شايد بتوان گفت اين تصور اشتباه است، زيرا احتمال بسياري مي رود که در کتابهاي در موضوع مربوط اثري از آن يافت شود يا در سخنراني­ها گفته شده باشد. اگر هيچيک هم نباشد ممکن است بذهن کسي آمده باشد اما امکان انتشار آنرا نداشته است. اصولاً فرق يک متخصص و محقق با ساير افراد را مي توان در اين ديد که فرد محقق مرز انديشه را در موضوع تخصص خود مي کاود و فرق حرف تکراري را با مطلب نو مي­تواند تشخيص دهد.

اين­ مقدمه براي آن آورده شد که تصورم در اينکه از زاويه­اي جديد مي­توانم آيات 60 و 61 از سوره حج را توضيح دهم، به راحتي با مراجعه به تفسيرالميزان نقش بر آب شد.

بارها شنيده­ايم که قرآن بطوني دارد، به اين مفهوم که با تعمق در آن به لايه­هاي جديد درک مي­توان رسيد و فهم و تدبر در آن حد و خاتمه ندارد. گاهي برداشتهايي که از ذوق شخص بر مي خيزد و طي آن ارتباط آيات با هم کشف و مقايسه مي­شود، آنقدر دلنشين است که انسان به شعف مي آيد. چنين است حال مردان عارف که تمام توجه خود را معطوف به ذات خداوند که محبوبشان است کرده اند.

خواجه عبدالله انصاري نيز در تفسير خود چنين مقاطع شعف­آوري دارد که در ادامه به يکي از آنها اشاره مي کنيم.

خدایا، چنان کن که روزهای عمرم در انجام دادن کاری سپری

شود که مرا برای آن آفریده­ای.

امام سجاد علیه السلام